Ana Sayfa Popüler Bilim Kozmosun Formu Nedir?

Kozmosun Formu Nedir?

0
Kozmosun Formu Nedir?

Evren sözünü farklı farklı manalarla çok sık kullanıyoruz. Sanırım manasını düşününce, neden bu kadar sık kullandığımızı da daha âlâ anlamak mümkün… Sözün gerçek manası ve bilimsel olarak söz ettiği şey uzayı, vakti, yeri, maddeyi ve enerjiyi içinde barındıran; tüm gök cisimlerini ve var olan her şeyi kapsayan yapıdır diyebiliriz.

Yani aslında siz de, ben de, internet de, üzerinde oturduğunuz yerden gece göremeyip yalnızca hayal edebildiğiniz yıldızlara kadar her şey kainatın bir parçası. Pekala uzaklaşıp kozmosa tamamını görebileceğimiz bir açıdan baksaydık, nasıl bir hal görürdük? Cihan bir gezegen ya da yıldız üzere küre biçiminde midir? Yoksa bir kağıt üzere dümdüz mü? Tahminen de ikisi de değildir…

Evrenin tamamını göremezken ve asla göremeyecekken halini bulmaya çalışmak güç ve periyot dönem birtakım soru işaretleri oluşuyor

Kozmosun Formu Nedir? - Yerli Portal

Evrenin formunun ne olduğu sorusu uzun yıllardır araştırılan, türlü datalarla hesaplanıp incelenen zorlayıcı bir bahis. Zira evren o kadar büyük ki biz çok ufak bir kısmını gözlemleyebiliyoruz. 

Hatta şayet bu bahislere ilgiliyseniz sık sık karşınıza çıkan ‘gözlemlenebilir evren‘ diye bir tarif olduğunu duymuşsunuzdur. Yani kozmosun bir de asla gözlemleyemeyeceğimiz kısmı var. Neden? Zira cihan daima olarak genişliyor ve o denli bir an gelecek ki dünyadan baktığımızda etrafta hiçbir şey göremeyecek kadar etrafımız boşalmış olacak…

Gözlem yapmanın imkansız olduğu bir büyüklüğe sahip bir yapının formunu belirlemek de varsayım edeceğiniz üzere epeyce sıkıntı. Neyse ki bilimsel birtakım yollar bu işi görece kolaylaştırıyor.

Evrenin biçimi azamî ne olabilir ki? 

Kozmosun Formu Nedir? - Yerli Portal

Bu soruya bilimin üç temel seçeneği var;

  • Bir kağıt üzere dümdüz olabilir.
  • Bir küre şeklinde, olumlu eğriye sahip yapıda olabilir.
  • Bir at eğeri gibi, negatif eğriye sahip yapıda olabilir.

Neden kozmosun biçimi bu üçünden biri olmak zorunda? diye soruyor olabilirsiniz. Burada devreye genel görelilik giriyor. Genel göreliliğe nazaran kütle, uzay-zaman yapısını eğiyor, cihanın biçimi de barındırdığı kütle ölçüsü ve doğal olarak uygulanan kütleçekim kuvveti ile kontaklı hale geliyor.

Şöyle de söyleyebiliriz; evrende bulunan tüm güç ve hususun yoğunluğu kozmosu ne kadar eğiyor, ne kadar eğerse ne olur? Bu sorunun karşılığı, üstte saydığımız üç seçeneği ortaya çıkarıyor.

Seçenekleri öğrendik de, bu seçenekler ne manaya geliyor?

Kozmosun Formu Nedir? - Yerli Portal

Evrenin düz, küre ya da at eğeri üzere olması tam olarak ne söz ediyor? sorusunu da kısaca açıklayalım;

Evrende yan yana uçmaya başlayan iki roket hayal edin. Şayet cihan düzse, bu iki roket sonsuza kadar birbirlerine paralel bir formda uçmaya devam edebilirler. Küre biçiminde kapalı bir cihan modelinde ise iki roket evvel birbirlerinden uzaklaşacak lakin nihayetinde başladıkları yere dönerek yine buluşacaklar. At eğeri biçiminde bir kainatta ise bir noktadan sonra yolları ayrılacak ve bir daha asla bir ortaya gelmeden sonsuza kadar ilerleyecekler.

Sonuca gelelim; kozmosun biçimi bu seçeneklerden hangisi?

Kozmosun Formu Nedir? - Yerli Portal

Bilim insanları kozmosun biçimini anlayabilmek için kozmik mikrodalga arkaplan ışıması isimli bir datadan yararlanıyorlar. İsmi biraz baş karıştırıcı görünen bu kavramı şöyle açıklayabiliriz; cihan birinci oluştuğunda çok ağır ve sıcaktı. Lakin vakitle bu durum değişti, yoğunluk ve sıcaklık azaldı. Sıcaklık düşüp yoğunluk azaldıkça ışığın temel ünitesi olan fotonlar daha rahat hareket edebilir hale geldi. Bunun olabilmesi için ise 380 bin yıl geçmiş olması gerekti. Kozmik mikrodalga arkaplan ışıması da, basitçe büyük patlamadan 380 bin yıl sonra seyahatine başlayan ve bize ulaşan ‘ışık’ diyebiliriz. 

İşte bu ışığın 13.8 milyar yıl boyunca ne kadar sapma yaşadığının tespit edilmesi ve sapmaya sebep olan yoğunluğun hesaplanması, bilim insanlarının kozmosun formunu belirlemesine yardım ediyor. 

Elde edilen bilgiler ve tekrar tekrar yapılan pek çok hesaplamaya nazaran evrenin düz/çok ufak yanılgı hisseleriyle neredeyse düz olduğu söz ediliyor. Ekseriyetle verilen oran ise cihanın %99 ihtimalle düz olduğu.

Aslında geçtiğimiz yıllarda tekrar kozmik mikrodalga arkaplan ışıması bilgilerinden yararlanılarak yayınlanan bir öbür araştırma, tespit edilen sapmaların evrenin düz olmasına pürüz olacak kadar fazla olduğunu, kozmosun küre formunda kapalı bir sistem olabileceğini tez etti. Fakat bu farklı bakış açısı, gerisinden gelen farklı çalışmalarla evrenin düzlüğü tekrar desteklenince geride kaldı. 

Yine de bilim insanları şimdi karanlık unsur, antimadde üzere pek çok tam olarak anlayamadığımız cihan gizemini çözmeye çalışıyorlar ve kozmosun düz olması ihtimaline %99 derken, %1’lik olmaması ihtimalini de hiçbir vakit göz arkası etmiyorlar.

Evrenin halini bilsek ne olur, bilmesek ne olur… 

Kozmosun Formu Nedir? - Yerli Portal

Evrenin halini bilmek, evrenin oluşumundan yapısına, sonu ve başlangıcı üzere soruların karşılıklarına varana kadar her şeyi etkiliyor.

Örneğin üstte da açıkladığımız üzere, cihan düz değil de küre olsaydı her şey bir gün başladığı noktaya geri dönecekti. Yani büyük patlamayla genişleyen cihan tahminen de tekrar küçük bir nokta olacaktı… Bu ne manaya geliyor? Hayal etmek bile zor… Yani cihanın biçimi, kainatı anlayış formumuzu kıymetli ölçüde etkiliyor. Bu da gerçek formu bilmek için bilim beşerlerine kâfi sebep sunuyor.

Kaynaklar. Space.com/Paul M. Sutter, Dr. Eleonora Di Valentino,  nature.com, phys.org, Scientific American, astronomy.com, uzay.org

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz